Wystawa prac Tadeusza Kantora "Epoka chłopca" w Musée de l'Hospice Comtesse,32, rue de la Monnaie, w Lille 16 października 2010 - 17 grudnia 2010

Tadeusz Kantor
EPOKA CHŁOPCA

Tadeusz Kantor to jeden z najwybitniejszych polskich artystów ubiegłego stulecia. Wraz z Teatrem Cricot 2 trzykrotnie prezentował swoje dzieło teatralne w Lille. Wystawa ta pokazuje artystę – malarza, rysownika, twórcę obiektów przestrzennych. Tematem jest postać chłopca, która obok postaci wędrowca jest jednym z motywów najczęściej pojawiających się w sztuce Tadeusza Kantora, uosabiających kondycję ludzką.

Od lat 60. artysta flamastrem szkicował sylwetki chłopców. Pozbawione psychologizmu, uchwycone w konkretnym geście, często złączone z przedmiotem – jakby „powiększone” o przedmiot (np. krzesło, stół), uwięzione w przestrzeni. Największą serią z tego okresu są Chłopcy z gazetami. Na kilkudziesięciu rysunkach przedstawiona jest postać ulicznego gazeciarza, którą twórca zdeformował powiększając ją o trzymane w ręku płachty papieru.

Od czasu spektaklu Umarła klasa (1975) twórczość Tadeusza Kantora stawała się coraz bardziej autobiograficzna. Na związanych z tym spektaklem rysunkach i szkicach postacie chłopców nabierają liryzmu, stają się refleksyjne. W zamyśle autora to postacie, w które „wślizgują się” staruszkowie, ukradkiem próbujący jeszcze raz „znaleźć się” w swojej młodości. Obiekt Chłopiec w ławce z Umarłej klasy, który powstał w drugiej połowie lat 70., stał się niemal ikoną sztuki Tadeusza Kantora, jego najbardziej znanym dziełem. W 1983 artysta umieścił manekin bosego chłopca w ławce w dziele nazwanym Klasa szkolna – dzieło zamknięte (chłopiec siedzący w małej, wiejskiej klasie, w ławce naprzeciw tablicy, widoczny jest przez okno).

Akcja spektaklu Wielopole, Wielopole (1980) (Wielopole – miejscowość, w której urodził się Tadeusz Kantor) rozgrywała się w przywołanym wspomnieniem „pokoju dzieciństwa”. W czasie pracy nad tym spektaklem powstawały projekty wózeczka – ówczesnego rowerka, jako przypomnienie tego, na którym artysta jeździł jako dziecko. Ale na scenie przedmiot ten pojawił się dopiero w spektaklu Niech sczezną artyści (1985), jeździł na nim mały chłopiec – postać sceniczna: Ja gdy miałem 6 lat.

Na początku lat 80. powstał cykl pięciu obrazów zatytułowanych Umarła klasa. Te obrazy, podobnie jak rysunki o tematyce tego spektaklu nadal nie są pozbawione wymowy psychologicznej. Omdlałe postacie półnagich chłopców, jakby unoszone przez podtrzymujące je przedmioty – postacie nie mieszczące się w ramie okna, czy w ławce – robią wrażenie, jakby opadały bądź odchodziły... Możemy domyślać się, że to próba przywołania minionego, „umarłego” już dzieciństwa przez dojrzałego człowieka-artystę, który tęskni i cierpi, świadom tego, że powrót do tej epoki życia jest niemożliwy.

Jeden z ostatnich obrazów, namalowany w 1990, artysta zatytułował Jakaś postać wypadła z obrazu i okazało się, że była tylko fikcją. Przedstawia Kantora siedzącego na krześle w ramie obrazu, przed którą leży chłopiec.

Na wystawie są prezentowane rysunki Tadeusza Kantora (między innymi serie: Chłopcy, Ludzie powiększeni o przedmiot, Chłopcy z gazetami, projekty do spektakli), obrazy (cykl Umarła klasa) i obiekty: Rowerek (Umarła klasa) Klasa szkolna – dzieło zamknięte, Krzyż (Wielopole, Wielopole), Wózeczek (Niech sczezną artyści), Koło (Nigdy tu już nie powrócę), a także sto fotografii ze spektakli Kantora autorstwa Caroline Rose.

Anna Halczak

Image

La table à écrire / stół, 1983 , fot. Cricoteka.

 

Po raz pierwszy Tadeusz Kantor gościł w Lille w 1977 roku ze spektaklem Umarła klasa. Dziesięć lat później Niech sczezną artyści Tadeusza Kantora Jean-Claude Piau na łamach Nord Eclair obwieszczał tytułem: "Hieronim Bosch opisany przez Hugo i przetłumaczony przez Becketta". To właśnie wówczas, podczas prezentacji w Théâtre de La Salamandre w Lille Nat Lilientstein, zarejestrował ten spektakl dla telewizji FR3/ La S.E.P.T.
W 1989 roku Kantor przyjechał ponownie do Lille, by zaprezentować Nigdy tu już nie powrócę w teatrze Roger Salengro. Podczas tego pobytu powstało też kilka prac malarskich artysty, rysunki wchodzące w skład cyklu Dziennik z podróży oraz obraz Mój ostatni papieros, na przygotowywaną po tournée w Lille wystawę artysty w paryskiej Galerie de France.
Wystawa Epoka chłopca  była prezentowana dwukrotnie w Polsce – od 26.06.2008 do 19.09.2008 r. w Archiwum Cricoteki w Krakowie i od 9.12.2008 do 7.02.2009 w Muzeum Miejskim w Tychach.

Kurator wystawy: Anna Halczak
Współpraca: Bogdan Renczyński.

***

Organizator wystawy: Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka, Kraków


Wystawa zrealizowana w udziałem środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przy współpracy Konsulatu Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej w Lille i Mera Miasta Lille. Wystawa została objęta honorowym patronatem Marszałka Województwa Małopolskiego Marka Nawary.